Hoe werkt een vliegtuigradar?
Een vliegtuigradar op internet gebruikt geen radar in de klassieke zin. Vliegtuigen melden zelf hun positie, en een netwerk van grondontvangers verzamelt die meldingen en zet ze op de kaart. Hier lees je waar de gegevens op de FlyRadar-kaart vandaan komen, hoe je ze leest en wat ze niet tonen.
ADS-B – het vliegtuig meldt zichzelf
Bij ADS-B (Automatic Dependent Surveillance – Broadcast) bepaalt een vliegtuig zijn positie met GPS en zendt die meerdere keren per seconde uit op 1090 MHz. Elk bericht bevat onder meer het 24-bits ICAO-adres (op de kaart „ICAO 24-bit”, bijv. 484506), positie en hoogte, grondsnelheid, koers en verticale snelheid, de roepnaam van de vlucht (bijv. KLM1361) en de transpondercode (squawk).
Het signaal is niet versleuteld en iedereen met een geschikte antenne kan het ontvangen. In Europa is ADS-B sinds 2020 verplicht voor vliegtuigen met een maximale startmassa boven 5,7 ton of een kruissnelheid boven 250 knopen, dus vrijwel elk passagiers- en vrachtvliegtuig staat op de kaart.
Hoe de gegevens op de kaart komen
ADS-B reikt alleen tot de horizon – enkele honderden kilometers voor een vliegtuig op kruishoogte. Voor een hele regio zijn veel ontvangers nodig; de meeste worden thuis gedraaid door luchtvaartliefhebbers met een dakantenne, een goedkope SDR-ontvanger en een kleine computer.
FlyRadar gebruikt gegevens van adsb.lol, een open communitynetwerk van zulke ontvangers (licentie ODbL). Onze server haalt alle vliegtuigen boven Polen en omgeving op in één verzoek, ongeveer elke 15 seconden, en deelt dat met alle gebruikers; andere gebieden worden geladen als je inzoomt en ongeveer elke minuut vernieuwd. Tussen de updates schuiven we elk icoon verder op koers en snelheid. Klik je op een vliegtuig, dan laden we ook de vliegroute sinds de start voor de kaart en de hoogtegrafiek.
Routes komen uit de databases van adsbdb.com en adsb.lol, foto’s van planespotters.net, altijd met naamsvermelding. Het vliegtuig zendt geen route uit – die wordt aan de roepnaam gekoppeld en kan bij chartervluchten afwijken.
MLAT – als er geen positie wordt uitgezonden
Oudere transponders (Mode S zonder ADS-B) zenden berichten zonder coördinaten. De positie kan toch worden berekend met multilateratie (MLAT): als minstens vier tijdgesynchroniseerde stations hetzelfde signaal ontvangen, verraden de verschillen in aankomsttijd waar het vandaan kwam. MLAT-posities zijn minder nauwkeurig en worden minder vaak vernieuwd – het vluchtpaneel toont dit bij „Positiebron”.
Waarom sommige vliegtuigen ontbreken
- Geen ADS-B-zender – lichte vliegtuigen, zweefvliegtuigen, ballonnen en sommige helikopters.
- Militaire luchtvaart – vliegt vaak met ADS-B uit of gebruikt het alleen in bepaalde situaties.
- Geen ontvangst – laag bij de grond, in de bergen of ver boven zee bereikt het signaal soms geen enkele ontvanger; een vliegtuig kan dan vlak voor de landing „verdwijnen”. Geschatte posities tonen we half doorzichtig.
- Afgeschermde gegevens – sommige eigenaren van privé- en zakenvliegtuigen laten hun kenmerken verbergen.
Hoogte en snelheid
Vliegtuigen melden de drukhoogte, gemeten ten opzichte van de standaarddruk van 1013,25 hPa. Op kruishoogte gebruikt iedereen dezelfde referentie, zodat de onderlinge afstand veilig blijft, ook als het weer verandert; de werkelijke hoogte boven zeeniveau kan enkele honderden meters verschillen. Vliegniveau FL350 is 35.000 voet, ongeveer 10.670 m.
De snelheid is de grondsnelheid. Op kruishoogte waait vaak een sterke westenwind (de straalstroom): een vliegtuig richting oosten kan dan meer dan 1000 km/u halen, hetzelfde type richting westen 150–200 km/u minder.
Squawkcodes 7500, 7600, 7700
Een squawk is een viercijferige transpondercode die de luchtverkeersleiding toekent. Enkele codes hebben een vaste betekenis:
| Code | Betekenis | Wat het meestal is |
|---|---|---|
| 7700 | Noodsituatie | Meestal een medisch noodgeval, een technisch probleem of een terugkeer uit voorzorg. De bemanning verklaart het om voorrang te krijgen. |
| 7600 | Radio-uitval | De bemanning kan de verkeersleiding niet bereiken en vliegt verder volgens vaste procedures. |
| 7500 | Wederrechtelijke inmenging | Gereserveerd voor kaping. Komt zeer zelden voor, vaak door een tikfout. |
| 7000 | VFR-vlucht | De standaardcode in Europa voor zichtvluchten zonder individuele code. |
Vliegtuigen met 7500, 7600 of 7700 markeren we in het vluchtpaneel en in het filter „Nood”.
Vluchtnummer, roepnaam en registratie
Op je ticket staat het IATA-vluchtnummer, bijv. KL1361. Via de radio gebruikt het vliegtuig de ICAO-roepnaam, meestal met een drieletterige maatschappijcode, bijv. KLM1361. Ze komen niet altijd overeen – Ryanair en Wizz Air gebruiken roepnamen met letters (bijv. RYR5CL) om verwarring te voorkomen. Onze zoekfunctie begrijpt beide.
De registratie is het „kenteken” van het vliegtuig. Het voorvoegsel toont het land: PH – Nederland, OO – België, D – Duitsland, SP – Polen, G – Verenigd Koninkrijk, 9H – Malta (waar een deel van de vloot van Ryanair en Wizz Air staat ingeschreven).
Zelf een ADS-B-ontvanger bouwen
Een ADS-B-station is goedkoop: een USB-ontvanger (RTL-SDR), een antenne afgestemd op 1090 MHz, een kleine computer zoals een Raspberry Pi en gratis software zoals readsb. De antenne moet zo veel mogelijk horizon zien; op een goede plek ontvangt ze vliegtuigen op 200–400 km. Je kunt de gegevens delen met open netwerken zoals adsb.lol en zo de dekking in je regio verbeteren.
De radar is alleen ter informatie en niet bedoeld voor navigatie of reisplanning – aankomst- en vertrektijden vind je bij je luchtvaartmaatschappij of luchthaven.